W dniu 9 listopada 2025 roku lubelskie koło Bractwa św. św. Cyryla i Metodego oficjalnie zainicjowało po wakacjach kolejny rok swojej działalności. W tym dniu JE abp Abel wygłosił wykład inauguracyjny pt. „150 rocznica powrotu unitów do prawosławia na terenie Diecezji Lubelsko-Chełmskiej”. Wykład zgromadził wielu słuchaczy, niekoniecznie członków bractwa. Został on nagrany i video jest do obejrzenia poniżej.
A teraz krótkie resume na zachętę do samodzielnego obejrzenia i wysłuchania całości.
W roku 1875 nastąpiła likwidacja kościoła unickiego w zaborze rosyjskim na podstawie ukazu carskiego. Władyka pokazuje genezę tego wydarzenia, cofając się do Unii Brzeskiej z 1596 roku i wcześniejszych jeszcze prób podporządkowania Kościoła Prawosławnego papieżowi. Tragicznym skutkom Unii Brzeskiej poświęcona została 3-dniowa konferencja naukowa zorganizowana przez naszą Diecezję wiosną ubiegłego roku w budynku Wydziału Politologii UMCS w Lublinie. Władyka z pomocą prof. Krzysztofa Leśniewskiego wydał po jej zakończeniu książkę pt. „Unia Brzeska. Zwodnicza iluzja zjednoczenia chrześcijan Wschodu i Zachodu” zawierającą wszystkie wykłady prezentowane w czasie konferencji. Chętni otrzymali egzemplarz książki w prezencie.
Władyka przedstawił następnie proces powrotu unitów do prawosławia na ziemiach obecnej Lubelszczyzny pokazując, że jego ocena u współczesnych historyków budzi wiele kontrowersji. O ile powrót unitów do prawosławia w byłej Diecezji Wileńskiej, w tym na Białostocczyźnie, w roku 1839 był przeprowadzony w sposób stopniowy i harmonijny, z uprzednim przygotowaniem ludności unickiej, to na Lubelszczyźnie tego przygotowania trochę zabrakło. By poznać w jaki sposób proces ten wyglądał zachęcam do wysłuchania nagrania.
