W czasie uroczystej Boskiej Liturgii odprawianej w Paschalną Noc we wszystkich cerkwiach prawosławnych w Polsce po słowach Prologu z Ewangelii św. Jana zostało odczytane Orędzie Paschalne Świętego Soboru Biskupów Świętego Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego do Czcigodnego Duchowieństwa, miłujących Boga Mnichów i Mniszek oraz Wszystkich Wiernych Jego Dzieci. W katedrze Przemienienia Pańskiego w Lublinie orędzie zostało odczytane po polsku i z uwagi na liczną grupę wiernych prawosławnych, którzy przybyli do nas z Ukrainy – w języku ukraińskim. Orędzie Paschalne Świętego Soboru Biskupów w języku polskim odczytał ks. mitrat Andrzej Łoś, a w języku ukraińskim ks. mitrat Piotr Babiak.
Orędzie Paschalne
Świętego Soboru Biskupów Świętego Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego do Czcigodnego Duchowieństwa, miłujących Boga Mnichów i Mniszek oraz Wszystkich Wiernych Jego Dzieci
Zmartwychwstanie Chrystusa zobaczywszy,
pokłońmy się świętemu Panu Jezusowi, jedynemu bezgrzesznemu.
Krzyżowi Twemu kłaniamy się, Chryste,
i święte Zmartwychwstanie Twoje śpiewamy i sławimy.
Chrystus Zmartwychwstał!
Powstanie Jezusa Chrystusa z grobu, „tak jak przepowiedział…”, to zasadnicza prawda naszej wiary. Kłaniamy się Chrystusowi – Dawcy Życia, Który powstał z martwych i zniszczył otchłań oraz śmierć, dając nam życie wieczne. Ta Paschalna Prawda, obdarowująca nas prawdziwą radością duchową, zawsze pozostaje fundamentem życia ludzkiego, zwycięża śmierć i zniszczenie. Poprzez swoje Zmartwychwstanie Chrystus przeprowadził nas od śmierci do życia wiecznego i dał nam możliwość wejścia do Królestwa Niebios.
Mając świadomość tej prawdy, nasza Matka – św. Cerkiew woła dzisiaj: „Zmartwychwstania dzień! Rozjaśnijmy twarz, ludy! Pascha, Pańska Pascha! Ze śmierci do życia, i z ziemi do nieba, Chrystus Bóg nas wiedzie, hymn zwycięstwa śpiewającym”. Chrystus – Zwycięzca śmierci jest początkiem naszego zmartwychwstania i życia wiecznego: Ja jestem zmartwychwstaniem i życiem – powiedział Pan. – Wierzący we Mnie choćby nawet umarł, będzie żyć (J 11,25). On jest Światłością prawdziwą, oświecającą każdego człowieka, przychodzącego na świat (J 1,9).
Bracia i Siostry!
Chrystus Zmartwychwstał! Zmartwychwstańmy i my. To On – nasz Zbawiciel – napełnia życie człowieka sensem i nadzieją, pomaga mu dawać odpowiedzi na stawiane pytania w codziennym życiu. Jego prawda odpędza od nas bojaźń, zniechęcenie i rozpacz. Święty Serafin z Sarowa miał w zwyczaju mawiać: „Chrystus Zmartwychwstał! O radości moja”. Apostoł Paweł mógł stwierdzić: Wszystkiemu mogę podołać w umacniającym mnie Jezusie Chrystusie (Flp 4,13). Święty Izaak Syryjczyk w swoich sentencjach przestrzega, że największym grzechem jest „obojętność na Zmartwychwstałego: (Sent, 18). Zmartwychwstanie nie jest mitem, nie jest opowieścią. Jest historyczną i zbawienną realnością. Kto bagatelizuje jego znaczenie, nie stał się jeszcze w pełni człowiekiem i nie rozumie sensu życia.
Świętując Zmartwychwstanie naszego Pana pamiętajmy, że radość Świętej Paschy przyszła na świat przez Wielki Piątek i Święty Krzyż, na którym był ukrzyżowany Bogoczłowiek Jezus Chrystus. Krzyż od tej chwili znajduje się w centrum życia człowieka i całego świata. Chrystus na Krzyżu odróżnił grzech od grzesznika, potępił grzech, ale ocalił człowieka poprzez swój triumf nad śmiercią. Prawda ta jest wyrażona w licznych hymnach cerkiewnych, w tym w pięknych słowach wychwalających Święty Krzyż: „Krzyżowi Twemu kłaniamy się, Chryste, i święte Zmartwychwstanie Twoje śpiewamy i sławimy”. Stąd nasze prawosławne rozumienie Paschy Krzyża i Zmartwychwstania.
Bracia i Siostry!
Pascha Chrystusowa to zjednoczenie dwóch wydarzeń: Śmierci Krzyżowej i Zmartwychwstania Jezusa. Starożytne słowo „pascha”, oznaczające w języku greckim „wyjście, przejście”, z czasem wzbogacone zostało w nowe znaczenie i zaczęło oznaczać także cierpienie i mękę, wskazywało bowiem na zbawienną Mękę i Śmierć Zbawiciela. Dlatego Wielki Piątek w pierwotnej Cerkwi był uważany za Paschę Krzyżową lub Paschę Męki Pańskiej, a światły dzień powstania z martwych za Paschę Zmartwychwstania. Nie były to jednak dwie różne Paschy, lecz stanowiły one jedną Wielką Tajemnicę przeżywaną w dwóch aspektach: Krzyża i Zmartwychwstania. Krzyżowa śmierć Chrystusa ukazała nam także, że Chrystus nie jest „ideą, wartością czy też symbolem”, ale Bogiem, Który stał się Prawdziwym Człowiekiem – rodzącym się, umierającym i powstającym z grobu. Jego Zmartwychwstanie jest także naszym ludzkim zwycięstwem nad śmiercią.
Krzyż i Zmartwychwstanie to dwie drogi prowadzące nas do przeżywania jednego święta Paschy. Nie można zrozumieć Krzyża Pańskiego bez wiary w Zmartwychwstałego. Krzyż jest duchową nadzieją i radością. Jest obecny w naszych świątyniach i domach. Szczególnie w Jerozolimie możemy pokłonić się Krzyżowi, na którym został Ukrzyżowany nasz Pan Jezus Chrystus. Ma to szczególne znaczenie w bieżącym, 2026 roku, kiedy obchodzimy 1700-lecie odnalezienia Krzyża Pańskiego.
Historia donosi, że bizantyjska cesarzowa Helena, matka św. cesarza Konstantyna Wielkiego, bardzo pragnęła odnaleźć Krzyż Chrystusa. Jej starania doprowadziły do miejsca, w którym przeprowadzono wykopaliska i odnaleziono trzy krzyże. Nie wiedząc, na którym z nich został ukrzyżowany Chrystus, przykładano je po kolei do zmarłego, którego właśnie przenoszono nieopodal w kondukcie pogrzebowym. Kiedy dotknięto go Krzyżem Chrystusowym, w cudowny sposób został wskrzeszony. Uroczystego podwyższenia Krzyża dokonał biskup Jerozolimy Makary, a na miejscu jego odnalezienia rozpoczęto budowę Bazyliki Zmartwychwstania Zbawiciela, którą ukończono i poświęcono w 335 roku. Ustanowiono też święto Podwyższenia Krzyża Pańskiego, które początkowo nazywano Objawieniem Krzyża. Wierzymy, że Bóg pozwoli również i naszej Cerkwi w Polsce symbolicznie uczcić ten jubileusz podczas obchodów Przemienienia Pańskiego na św. Górze Grabarce – miejscu tysięcy krzyży, tak jak uczyniła to podczas obchodów 100-lecia ogłoszenia autokefalii.
Podwyższenie Krzyża Pańskiego jest dla wiernych wezwaniem do uczestnictwa w Krzyżu Chrystusowym, do poświęcenia się Chrystusowi, naśladowania Go całym swoim życiem. Krzyż towarzyszy prawosławnemu chrześcijaninowi od narodzin aż do śmierci. Jest drogowskazem, znakiem zbawienia i zwycięstwa nad grzechem w sobie samym i w otaczającym świecie. Krzyż na mogiłach zmarłych zapewnia chrześcijan o przyszłym zmartwychwstaniu. On także zakończy, według słów Jezusa Chrystusa, nasze ludzkie losy i los całego świata, gdy ukaże się na znak Syna Człowieczego na niebie (Mt 24,30).
Bracia i Siostry!
Na przestrzeni dziejów nasi przodkowie pokornie nieśli swój krzyż. Ponieśmy go także dzisiaj i nieśmy jutro, pamiętając o słowach Zmartwychwstałego Chrystusa: Jeśli ktoś chce iść za Mną, niech się wyrzeknie siebie samego, weźmie krzyż swój i pójdzie w Moje ślady (Mk 8,34). W paschalnej modlitwie dziękujemy Panu za moc Jego zmartwychwstania, która dała naszym przodkom siłę na godne niesienie Krzyża Chrystusowego i godnego reprezentowania Prawosławia. Sto czterdzieści lat temu w łemkowskiej wsi Zdyni przyszedł na świat apostoł Podkarpacia Maksym Sandowicz, pierwszy święty kanonizowany w historii autokefalii naszej Cerkwi. Jego męczeńska śmierć zrosiła ziemię przodków, dając obfity plon w 1926 roku. Sto lat temu nasi Bracia i Siostry Łemkowie, przebywający 235 lat w unii (grekokatolicyzmie) rozpoczęli powrót masowy do wiary swoich ojców – Prawosławia. Nasza historia niech będzie dobrą lekcją dla następnych pokoleń, jak należy stać na straży Świętego Prawosławia, kultury i tradycji. Temu wszystkiemu przychodzi na spotkanie Chrystus Zmartwychwstały, zstępujący do otchłani, niszcząc jej moc. Niech pamięć o tych wydarzeniach stanie się dla nas impulsem do dawania świadectwa naszej wiary prawosławnej w pełni jej bogactwa duchowej kultury, piękna tradycji i języka naszych Ojców. „Krzyżowi Twojemu kłaniamy się Chryste i Święte Zmartwychwstanie Twoje sławimy”. Człowiek nie powinien nigdy popadać w rozpacz przeżywając paschalną radość.
Święty Krzyż umacniał, umacnia i będzie umacniał naszą wiarę. Tak jest w ciągu całej historii chrześcijaństwa zwyciężał zło, tak pokonuje je i dzisiaj.
W odpowiedzi na wołanie dzisiejszego świata, często zagubionego i zranionego brakiem miłości, przychodzi przesłanie Chrystusa zstępującego do otchłani. Mówi o nim współczesny teolog Paul Evdokimov: „Niezależnie od tego, jak głębokie jest piekło, w którym ludzie już się znajdują, jeszcze głębiej znajduje się oczekujący Chrystus… Człowiek nie powinien nigdy popadać w rozpacz…” To jest właśnie ta paschalna nadzieja, która może jako jedyna pomóc w zakończeniu wojen i konfliktów zbrojnych na Ukrainie, w Ziemi Świętej i innych miejscach naszego globu. Kto bowiem wierzy w Zmartwychwstanie, ten pokona z Chrystusem wszelkie trudności i zawsze będzie człowiekiem pokoju.
Bracia i Siostry!
Świętując Świętą Paschę 2026 roku, złóżmy dziękczynienie Ukrzyżowanemu i Zmartwychwstałemu Chrystusowi za całe Jego miłosierdzie nam okazane, za radości i smutki. To On nas wzywa: Przyjdźcie do Mnie wszyscy trudzący się i dźwigający ciężary, a Ja wam dam odpoczynek. Weźcie jarzmo Moje na siebie i nauczcie się ode Mnie, albowiem jestem cichy i pokornego serca, a znajdziecie odpoczynek dla dusz waszych. Jarzmo bowiem Moje jest łagodne i brzemię Moje lekkie (Mt 11,28-30). Z duchowym entuzjazmem wejdziemy w radość Pana swego. Tak jak mówi św. Jan Chryzostom: „I pierwsi, i ostatni, otrzymajmy nagrodę od miłosiernego Pana”. „Niech nikt nie opłakuje grzechów, przebaczenie bowiem z grobu zajaśniało” szczególnie dla tych, którzy pragną je otrzymać.
Drodzy Kapłani, Mnisi i Mniszki, Bracia i Siostry, Młodzieży i Dzieci! Wzywamy wszystkich, abyśmy stali się uczestnikami Zmartwychwstania Pana naszego Jezusa Chrystusa. Śpiewając w paschalną noc słowa:
Wybaczmy wszystko Zmartwychwstaniem!
duchowo nasyćmy się radością i światłością Paschy Chrystusowej. W duchu paschalnej radości pozdrawiamy wszystkich wiernych naszej Cerkwi w kraju i za granicą.
Chrystus Prawdziwie Zmartwychwstał!
Z Bożego miłosierdzia pokorni
+ Sawa, Metropolita Warszawski i całej Polski
+ Abel, Arcybiskup Lubelski i Chełmski
+ Jakub, Arcybiskup Białostocki i Gdański
+ Jerzy, Arcybiskup Wrocławski i Szczeciński, Prawosławny Ordynariusz Wojskowy
+ Paisjusz, Arcybiskup Przemyski i Gorlicki
+ Grzegorz, Arcybiskup Bielski
+ Atanazy, Biskup Łódzki i Poznański
+ Paweł, Biskup Hajnowski
+ Andrzej, Biskup Supraski
+ Warsonofiusz, Biskup Siemiatycki
Pascha Chrystusowa 2026 roku
Stołeczne Miasto Warszawa